NASA’nın Ay görevi hidrojen sızıntısı nedeniyle ertelenmişti. Ancak bazı uzmanlar Orion uzay aracının ısı kalkanına ilişkin daha ciddi bir risk olduğunu öne sürüyor.
NASA, yıllar sonra Ay çevresine insan göndereceği ilk görev Artemis II’yi mart ayında fırlatmayı planlıyor. Bu görev, 1970’lerdeki Apollo programından bu yana Ay’a insanlı ilk yolculuk olacak.
Kamuoyunda daha çok hidrojen sızıntıları nedeniyle ertelenen fırlatma konuşulurken, bazı uzmanlar Orion uzay aracının ısı kalkanına ilişkin daha ciddi bir risk olduğunu öne sürüyor.
NASA’da yaklaşık 20 yıl mühendis olarak görev yapan ve 2003’teki Columbia faciasından sonraki ilk mekik uçuşunda yer alan eski astronot Charlie Camarda, Artemis II’nin mevcut haliyle insanlı uçuşa hazır olmadığını savunuyor.
ABC Net’e konuşan Camarda, “Bu araçla kesinlikle mürettebat uçurmamalıyız” diyerek, özellikle kapsülün Ay etrafındaki turunun ardından Dünya’ya dönüşte karşılaşacağı aşırı ısının ciddi risk oluşturduğunu belirtiyor.
ISI KALKANI KRİTİK
Isı kalkanı, uzay aracının atmosfere yeniden girişte maruz kaldığı yaklaşık 3 bin dereceye varan sıcaklıklara dayanabilmesi için alt kısmına yerleştirilen kalın bir koruyucu tabakadan oluşur.
Orion kapsülünün ısı kalkanı, Avcoat adı verilen malzemeden üretilmiş 186 bloktan oluşuyor. Bu malzeme kontrollü biçimde yanarak alttaki yapının aşırı ısınmasını engelliyor. Benzer teknoloji 1960’lar ve 70’lerdeki Apollo görevlerinde de kullanılmıştı.
Kasım 2022’de gerçekleştirilen Artemis I görevinde, Ay çevresini dolaşan Orion kapsülünde insan yerine test mankenleri bulunuyordu. Ancak görev dönüşünde ısı kalkanında beklenmedik hasar tespit edilmişti.
Alabama’daki İleri Hava ve Uzay Çalışmaları Okulu’ndan uzay politikası uzmanı Wendy Whitman Cobb’a göre, kapsül atmosfere çok yüksek hızla girmiş ve hızını düşürmek için “sekme manevrası” (skip manoeuvre) yapmıştı. Bu manevrada kapsül sığ bir açıyla atmosfere girip tekrar yükselerek hız kaybediyor.
Görev sonrasında mühendisler, ısı kalkanının yüzeyinde 100’den fazla çatlak ve krater benzeri hasar tespit etmişti. Buna rağmen kapsülün genel sistemlerinde bir sorun yaşanmamıştı. Cobb, “Astronotlar olsaydı güvende olurlardı” diyor.
COLUMBIA VE CHALLENGER HATIRLATMASI
Isı kalkanları daha önce de trajik sonuçlara yol açmıştı. 2003’te Space Shuttle Columbia felaketi sırasında uzay mekiği atmosfere dönüşte parçalanmış, yedi astronot hayatını kaybetmişti. Soruşturma, fırlatma sırasında kopan bir köpük parçasının ısı kalkanına zarar verdiğini ortaya koymuştu.
Camarda, Columbia kazasında üç sınıf arkadaşını ve yedi yakın dostunu kaybettiğini hatırlatarak, “Bir mürettebat daha kaybetmek istemiyorum” dedi.
Ona göre Artemis programında kullanılan Avcoat malzemesi Apollo dönemine çok benzer olsa da, hem çevre mevzuatı nedeniyle içeriğinin değiştirilmesi hem de üretim yönteminin farklılaşması risk oluşturuyor.
Apollo görevlerinde ısı kalkanı tek parça Avcoat’tan oluşurken, Artemis görevlerinde 186 ayrı blok kullanılıyor. Camarda bu tasarımın “yapısal ve temel bir soruna” sahip olduğunu, NASA’nın ise bu fiziksel sorunu tam olarak anlamadığını öne sürüyor.
NASA: “GÜVENİMİZ TAM”
NASA, Artemis I sonrası yürüttüğü incelemelerin ardından Mayıs 2024’te bir rapor yayımladı. Raporda, Artemis II’nin atmosfere “çift sekme” yerine doğrudan giriş yapmasının ısı kalkanının aşırı sıcaklığa maruz kalma süresini azaltacağı ve hasarı sınırlayacağı ifade edildi.
NASA yöneticisi Jared Isaacman, ocak ayında yaptığı açıklamada Orion ve ısı kalkanına “tam güven” duyduğunu söyledi. Isaacman, bu güvenin “titiz analizlere ve süreci veriye dayalı şekilde takip eden mühendislerin çalışmalarına” dayandığını belirtti.
Buna karşın gelişmiş malzemeler uzmanı ve ısı kalkanı mühendisi Ed Pope da geçen yıl sosyal medyada endişelerini dile getirmişti. Pope, NASA’nın tasarım sorununu çözmek yerine komiteler ve “yeterince ilgili olmayan testlerle” vakit kaybettiğini savunmuştu.
MÜRETTEBAT NE YAPACAK?
Artemis II, Artemis I’den farklı olarak dört astronotu taşıyacak ve Orion kapsülü yaklaşık 10 gün boyunca uzayda kalacak.
NASA, gelecekte Artemis III görevinde güncellenmiş bir ısı kalkanı tasarımının kullanılacağını doğruladı. Ancak maliyet ve takvim baskısı nedeniyle Artemis II’de mevcut tasarımın değiştirilmeyeceği belirtiliyor.
Görev uzmanlarından Christina Koch, gazetecilere yaptığı açıklamada mühendislerin mürettebatı ve ailelerini düşündüğünü bildiğini ve sisteme güvendiğini söyledi.
Camarda ise Challenger ve Columbia kazalarından önce de “bilinen sorunlara rağmen uçuşlara devam edildiğini” hatırlatarak şu uyarıda bulundu:
“Columbia da olmamalıydı, Challenger da. Eğer Artemis II’yi mürettebatla uçurursak, Rus ruleti oynarız. Dersimizi almadık.”
Misafirler için gizlenen link, görmek için
Giriş yap veya üye ol.
